Aug 21, 2011

Sadhana Tai - Mother of Anandvan

Read an article by Dr. Nagesh Tekale in Loksatta. I have tried to translate it. Please have a look. 

It was August 2004. I don't remember the exact date. Ravi Kadam called me in the morning. "Sir, do you want to come to Anandwan?" I did not believe it.  Anandwan and the are you coming don't rhyme well. Rather I should have been told, "We are going to Anandwan.". So my response was, "I will start immediately. You tell me when to". Anandwan has been my ideal. Baba Amte and Sadhanatai inspirations. I have been working in the remote Adivasi parts serving thousands of malnourished children for last two decades, without external support. And I could this only because energy in Baba's thoughts. 

Anandwan is a modern pilgrimage center in India. More holy and serene if so. I was just a sojourn for the trip. Passing the formalities for travel, we reached Anandwan via Vardha and Varose. Dr. Vikas Amte guided us to Sathekaka for showing around. Sathekaka is from Thane, but he has devoted his time, his money and his mind to Anandwan. Our main purpose of coming to Anandwan was to study the machines and process they use in recycling plastic. We wanted to replicate this in Thane. The other purpose of the visit was to meet Baba and Sadhanatai. 

First purpose of our visit was fulfilled the first day. But we had to wait for the next day's dusk to meet Baba. Baba and Sadhanatai used to go for a stool early morning and I wanted to catch them there. I was so anxious to meet them, that I went to meet them outside their small house without telling Ravi, early in the morning. Sahanatai was in the patio. I touched her feet and felt elated. Tai was the mother of Anandwan. My earlier acquaintance and knowledge of botany made her happy. "Anandwan has lots to experience, enjoy it full. Take what you learn along, but don't forger to visit the Anamik Vruksha Smruti Stal (Memoir of the Unknown Tree), Anamik Kalyanchi Smaranshila (Memoir to the Unknown Girl Who Got Killed in her mother's womb) and parrots in the sanctuary." Tai stressed. Anandwan is an expression of self reliance out of the creative minds and hearts of Baba and Sadhanatai.  

Baba and Tai started his home with six creepers(leprosy patients), lame cow, Rupees 14 on the dry, arid plateau of Varora in 1946. It is called Anandwan today. Baba was assisted by Sadhanatai for six decades. Baba used to say, "I don't want to be a leader. I am a simple man, with a lamp in my hand. I want the light of the lamp to guide the downtrodden. This is what I want out of life". Sadhanatai was a sojourn, she was the wick in the lamp and that kept the lamp lighting till 93 years. 

Tai planted tress so that students and their parents can come to Anandwan and the leprosy patients be  introduced to the world. She created a sanctuary by planting trees like Subabhul, Shivan, Hirda, Behada, Tamhan. No wonder the trees were heaven for birds. Till date birds come for their night stay in Anandwan and leave for the Tadoba early morning. When I asked Datekaka about Tai's love for birds, he was full of appreciation. He told us the stories about how flocks of birds used to wait for Tai and Baba, every morning before leaving for Tadoba. Dr. Prakash Amte has shown the lessons he got from Tai and Baba, that even birds and animals have feelings, by taming wild animals in Hemalkasa. 

Tai liked "Gokul" in Anandwan. It was the home for orphans. But Tai did not like kids in Anandwan being called Orphan. One good man, bought an orphan girl to Anandwan and gave her to Tai and requested her to take care. Thus started Gokul in 1983. Baba requested every school going kid in Maharashtra to contribute and from the 3.5 lakhs thus collected were used to fund Gokul. This help from school kids showed a lesson in empathy. Washing, feeding and taking care of the kids in Gokul was part of Tai's daily schedule. Baba conceptualized Gokul but Tai executed it so well. In face it became, "Hasre Gokul" or "Smiling Gokul". Baba used to say, "I plan, she executes". Baba was the father and Tai mother to all 5000  people in Anandwan. 

Many trees lost their lives while Anandwan was constructed. Baba and Tai were remorseful about it. In the memory of these trees a memoir was constructed in Black Marble. We see many monuments of leaders and saints but one needs to go to Anandwan to see the memoir to the trees who lost their lives. Every year there is a procession of "kid trees" in Anandwan. Songs to the glory of trees are sung on the way. Baba and Tai were pioneers in these processions. Planting trees in scientifically dug pits was the main intent of this procession. Tai has touched and nourished thousands of trees in Anandwan this way. Anandwan is now a densly forested area, thanks to Tai, Baba and Dr. Vikas Amte. Seeing the birds, and their chirping, butterflies, bees, insects and animals, one realizes that biodiversity is something to be experienced and not read in text books. 

"Don't kill you girl kid in the mother's womb." is the motive behind the, "Anamik Kalyanchi Smaranshila" or the memoir to the Unsung Girl Who Was Killed in Mother's Womb. Tai fought the fight against female infanticide. She was parents to many orphan girls. Baba used to always say, "I am what I am, only due to my mother and Sadhana". Greedy doctors and society in the search of sons, is in peril today. The number of cases of female infanticide is on the rise  and the newest technology is used to kill girls. In this context, one wonders is this is what was expected from us? We are letting Baba and Tai down, with every girl who gets killed. 

20 November 2004. Our group of 5-6 friends went to Anandwan along with Ajit Joshi (collector at Panipat, Harayana.) We could not meet Baba, he was ill. Having enjoyed Dr. Vikas's hospitality and the tour of Anandwan, we went to Hemalkasa. The urge to meet Baba and Tai took us to Asokvan. Baba was ill then. We requested Tai to see Baba. Tai who was reading quietly, took us inside to see Baba. The visit lasted for only 15 minutes, but it was mesmerizing.  

Tai was brought up in a well to do family before marriage. She started using the Khadi made from cotton grown in Anandwan. She came to Anadvan to give honor to fingers without sensations. Baba left Anadvan to participate in the Narmada Bachao Andolan and did not come back. Tai stayed with Baba in Kasrawad for eight years. They used to live in crematorium. The sight of crematorium makes us shiver. But Tai had panted trees there too. It had birds and their chirping now. 

Tai did not fear death. But she did not allow death to touch Baba by being his shadow for six decades. But death took his tool one day and he left for eternity three years ago. Tai faced it with courage. The birds, trees, their leaves and fragnance of flowers, colors of butterflies and love for everything kept Tai going. She was loving everyone on the way till the afternoon of 9 July 2011. 

Tai was mother to all. She showed that motherly love is beyond every parameter and the Matoshree Puraskahr she was awarded honored the mother in a person. Baba used to say, "I am a loudspeaker, Vikas is an amplifier, Prakash silencer and Sadhana brake". And that is the reason why Baba used to start every address with Sadhana first. 

Dr. Vikas accepted all the awards Baba was presented with. Only exception was that of the Mahatma Gandhi Peace Award. Baba accepted the award on 14 January 2004, from the honorable president of India. Tai accompanied him of course. In his address, Baba started the speech, with "Sadhana" keeping all the official protocol aside. Tai died on 9 July 2011 at the age of 86. Tai and Baba's will be present in the hearts of people in Anandwan and of course the trees. 

I will go to Anandwan henceforth too. But can I control my tears once I am there? 

मायेची सावली!
डॉ. नागेश टेकाळे - शनिवार, ३० जुलै २०११
ऑगस्ट २००४. तारीख आठवत नाही. रवी कदमचा सकाळीच मला फोन आला. सर! आनंदवनला येता का? कानावर विश्वास बसत नव्हता. आनंदवन आणि येता का? हे दोन शब्द एकत्र कसे येऊ शकतात. ‘आनंदवनला आपण जात आहोत’ हे वाक्य मला अपेक्षित होते. मी म्हटले! अरे येता काय? हा निघालोच! बोल केव्हा जायचे? आनंदवन हा माझा आदर्श. बाबा आणि साधनाताई हे माझे प्रेरणास्रोत. गेली दोन दशके आदिवासी भागांत हजारो कुपोषित बालकांसाठी काम करीत राहणे, तेही कुणाच्या मदतीशिवाय! हे मला केवळ बाबांकडून मिळालेल्या ऊर्जास्रोतामुळेच शक्य झाले.

 ‘आनंदवन’ हे आधुनिक काळातील एक तीर्थक्षेत्रच. माझी भूमिका फक्त एका वारकऱ्याची होती. रेल्वे तिकीट, डॉ. विकासला पत्र, त्याची पोचपावती हे सर्व पार पाडल्यावर आम्ही दोघे सकाळीच वर्धामार्गे वरोस आणि तेथून आनंदवनात पोहोचलो. डॉ. विकासने आम्हाला साठेकाकांकडे सुपूर्द केले. साठेकाका मूळ ठाण्याचेच, पण तन-मन आणि धनाने आनंदवनात पूर्ण मिळून-मिसळून गेलेले. आनंदवनात येण्याचा आमचा मूळ उद्देश होता तो डॉ. विकास यांचा निरुपयोगी हानिकारक प्लास्टिकपासून पुनर्निमितीतून विविध वस्तू बनविण्याचा प्रकल्प व त्याची यंत्रसामग्री पाहणे. आणि अशाच प्रकल्पाची ठाण्यामध्ये उभारणी करणे, पण याचबरोबर माझा दुसरा मुख्य उद्देश म्हणजे बाबांना आणि साधनाताईंना भेटणे.

१९४६ साली वरोराच्या त्या उघडय़ा, बरड माळरानावर बाबांनी साधनाताईंना बरोबर घेऊन सहा कुष्ठरोगी, एक लंगडी गाय आणि रोख रु. १४ घेऊन संसारास सुरुवात केली. आज त्याचेच आनंदवन झाले आहे. या महान निर्मिती महोत्सवात साधनाताई या बाबांची सहा दशकांची सावली होती. बाबा नेहमी म्हणत, मला कोणी मोठा नेता व्हायचे नाही. मी आहे हातात दिवा घेतलेला एक साधा माणूस. हा प्रकाश मला अंधारात खितपत पडलेल्या दीनदुबळ्यांना दाखवायचा आहे, हेच माझे खरे जीवन आहे. बाबांच्या या अर्थपूर्ण जीवनात साधनाताईंनी कायम त्या दिव्यातील वातीचेच काम केले म्हणूनच तो दिवा वयाच्या ९३ व्या वर्षांपर्यंत कायम तेवत राहिला.

वरोराच्या आसपास असलेल्या लहान-मोठय़ा शहरातील लोकांनी आनंदवनात यावे, कुष्ठरोग्यांची समाज ओळख वाढावी म्हणून साधनाताईंनी वृक्षवनाच्या माध्यमातून विद्यार्थी आणि कौटुंबिक सहलीसाठी साठ एकरात निसर्गसंपन्न अभयारण्य निर्माण केले. सुबाभूळ, शिवण, हिरडा, बेहडा, ताम्हण यांसारखे वृक्ष लावून, जगवून त्यांनी हजारो पक्ष्यांना आनंदवनात आमंत्रित केले. आजही हे विविध पक्षी रात्री आनंदवनात निवासासाठी येतात आणि पहाटेच किलबिलाट करीत ताडोबाच्या जंगलाकडे प्रयाण करतात. दातेकाकांना मी ताईंच्या पक्षीप्रेमाबद्दल विचारले तेव्हा ते भरभरून बोलू लागले. पहाटे फिरण्याच्या वेळेत अभयारण्यातील पोपटांचे थवे साधनाताईंची वाट पाहत त्यांना सुप्रभात करूनच ताडोबाकडे कूच करीत असल्याचे विलक्षण अनुभव अनेकांस येत असत. पशू-पक्ष्यांनासुद्धा प्रेम, भावना असते हे आई-वडिलांचे आनंदवनातील संस्कार डॉ. प्रकाशने ‘हेमलकसा’ येथील प्रकल्पामध्ये प्रत्यक्ष कृतीमधून अवघ्या जगास दाखवून दिले आहेत.

आनंदवनातील ‘गोकुळ’ ही साधनाताईंची कायम आवडती जागा. अनाथ, निराधार मुलांचे ते आश्रयस्थान, पण ‘गोकुळा’तील मुलांना निराधार म्हटल्याचे ताईंना आवडत नसे. कोण्या एका सज्जन माणसाने एका लहान अनाथ मुलीस आनंदवनात आणले आणि साधनाताईंच्या हवाली करून तिची काळजी घेण्याची विनंती केली. ‘गोकुळ’ची १९८३ साली झालेली निर्मिती या अशा एका प्रसंगातूनच झाली. साधनाताईंनी बाबांच्या मदतीने महाराष्ट्रातील हजारो शाळकरी मुलांना या ‘गोकुळ’ निर्मितीसाठी मदतीचे आवाहन केले आणि त्यातून निर्माण झालेल्या तीन लाख पन्नास हजारांच्या धनातून त्या वास्तूची निर्मिती केली. आपापल्या छान घरकुलात आई-वडिलांच्या प्रेमकोशात वाढणाऱ्या चिमुकल्यांचे ते मदतीचे हात, नेमक्या अशाच प्रेमास वंचित ठरलेल्या शेकडो अनाथांसाठी खूप काही सांगून गेले. ‘गोकुळ’मध्ये जाऊन तेथील मुलांना स्वच्छ आंघोळी घालणे, मुलींची वेणी-फणी करणे, त्यांच्या खाण्याकडे लक्ष देणे, कुडकुडणाऱ्या थंडीत त्यांच्या अंगावर गरम पांघरूण घालून त्यांना मायेची ऊब देणे, हा साधनाताईंचा दैनंदिन उपक्रमच असे. ‘गोकुळ’ची कल्पना बाबांची, मात्र ती प्रत्यक्ष कृतीत आणून त्याचे ‘हसरे गोकुळ’ केले ते साधनाताईंनीच. बाबा नेहमी म्हणत -I plan, she exicute. फक्त ‘गोकुळ’च काय, पण आनंदवनात राहणाऱ्या इतर ५००० लोकांचे बाबा पितामह आणि साधनाताई या ‘आई’ होत्या.

‘अनामिक वृक्षांचे समाधिस्थळ’ पाहताना मन हरकून जाते. आनंदवनाची निर्मिती होत असताना शेकडो लहान-मोठय़ा वृक्षांनी आपली आहुती दिली. बाबा आणि साधनाताईंना याची फार मोठी रुखरुख होती. या आहुतीमधूनच त्यांच्या स्मृती जागविण्यासाठी बाबांच्या आणि साधनाताईंच्या प्रेरणेमधून आनंदवनात सुंदर असे काळ्या संगमरवरचे समाधिस्थळ निर्माण झाले. अनेक महापुरुषांची, नेत्यांची समाधिस्थळे आपण आवर्जून पाहतो, मात्र वृक्षांचे समाधिस्थळ ही प्रत्यक्षात साकारलेली कल्पना फक्त आनंदवनातच पाहावयास मिळते.
दरवर्षी आनंदवनात ‘बालतरूंची’ पालखी निघते. पालखी मार्गावर वृक्षसंवर्धनाची गोड गीते गायली जातात. बाबा आणि साधनाताईंचा या पालखीत उत्साहाचा वाटा असे. शास्त्रशुद्ध पद्धतीने केलेल्या नियोजित खड्डय़ामध्ये वृक्षलागवड करणे, हा या पालखीमागचा मुख्य उद्देश. ‘बालतरू’च्या माध्यमातून आनंदवनातील हजारो वृक्षांना साधनाताईंचा हस्तस्पर्श झालेला आहे. आनंदवनाच्या बांधकामात ज्या वृक्षांचा बळी गेला त्याच्या कितीतरी पटीने वृक्षलागवड करून बाबा, साधनाताई आणि डॉ. विकास यांनी शेकडो करकमलांना एकत्रित करून आनंदवनचे खऱ्या अर्थाने सुंदर वनश्रीमध्ये रूपांतर केले आहे. तेथील विविध पक्ष्यांचे थवे, त्यांची मंजुळ गाणी, विविधरंगी फुलपाखरे, मधमाश्या, बहुरंगी कीटक आणि वेगवेगळे प्राणी पाहून जैवविविधतेची खरी व्याख्या ही पर्यावरणाच्या पुस्तकातून घोकून पाठ करण्याची नसून, ती आनंदवनात प्रत्यक्ष जाऊन अनुभवण्यासाठी आहे, असे आग्रहाने सांगावेसे वाटते.

आनंदवनातील अंत:करणास स्पर्श केलेले एक स्मरणस्थळ फारच आगळेवेगळे आहे, ते म्हणजे ‘अनाम कळ्यांची स्मरणशिला’ ‘एक स्त्रीच जगाचा उद्धार करू शकते,’ ‘स्त्रीगर्भाची हत्या करू नका’ याची सर्वाना जाणीव व त्याचे स्मरण सर्वत्र राहावे म्हणून हे स्मरणस्थळ उभारण्यात आले आहे. स्त्रीभ्रूण हत्येच्या विरोधातच साधनाताईंनी बाबांच्या खांद्यास खांदा लावून लढा दिला, जनजागृती केली, अनेक अनाम मुलींना नाव आणि पालकत्व दिले, त्यांचा सांभाळ केला. स्त्रीची महती सांगताना ‘आज मी जो ताठ उभा आहे ते केवळ माझ्या आईमुळे आणि साधनामुळेच’ हे सर्व ते अनेक प्रसंगात, व्याख्यानात, जनसमुदायास आवर्जून सांगत असत. आजच्या महाराष्ट्रातील आनंदवनात ‘अनाम कळ्यांची स्मरणशिला’, आहे त्याच महाराष्ट्रात सध्या स्त्रीभ्रूण हत्तेचा होम सुरू आहे. वैद्यकीय पेशामधील पैशाचा हव्यास आणि हवा असणारा वंशाचा दिवा या दोन चाकांवर हा स्त्रीभ्रूण हत्येचा रथ जिल्हा जिल्ह्य़ांत दौडत आहे. अनेक सोनोग्राफी केंद्रांवर त्यांचं स्वागत होत आहे, होमात समिधा पडत आहेत आणि दररोजच्या शेकडो स्त्रीभ्रूण हत्येच्या अनाम कळ्यातून आनंदवनातील ती स्मरणशिला ओली होत आहे. हे साधनाताईंना आणि बाबांना अपेक्षित होते का? हे कुठेतरी थांबावयास हवे. स्त्रीस सन्मान मिळावा, जन्माचे सार्थक व्हावे यासाठी ही शिलारूपी आठवण साधनाताईंनी आनंदवनात तयार केली. आज आपण त्याची केवढी उपेक्षा करत आहोत. 

२० नोव्हेंबर २००४. आमचा ५-६ मित्रांचा ग्रुप अजित जोशी सह (सध्या पानिपत, हरियाणा येथील जिल्हाअधिकारी) आनंदवनला गेलो. बाबा आजारी असल्यामुळे भेट होऊ शकली नाही. डॉ. विकासचा पाहुणचार आणि आनंदवन यात्रा पूर्ण करून तृप्त मनाने ‘हेमलकसा’ येथे गेलो. बाबा आणि साधनाताईंना भेटण्याची मनोमन इच्छा आम्हा सर्वास परतीच्या मार्गावर अशोकवनात घेऊन गेली. बाबा त्या वेळी खूपच आजारी होते. त्यांना भेटण्याची इच्छा आम्ही साधनाताईंकडे व्यक्त केली. बाहेर शांतपणे बसून वाचन करत असलेल्या ताई आमच्याबरोबर आत आल्या. बाबा आणि साधनाताईंबरोबरचा तो आमचा १५ मिनिटांचा सहवास संपूर्णपणे भारलेला होता.  

लग्नाआधीच्या नऊवारी तलम रेशमी पातळामधून साधनाताई खादीच्या जाडय़ाभरडय़ा सहावारीमध्ये आल्या, तेच मुळी स्पर्शहीन बोटांना सन्मान देण्यासाठी. त्यांच्या साडय़ा आनंदवनातील खादी हातमागावरच्या असत आणि त्यासुद्धा आनंदवनातच पिकवलेल्या शुभ्र कापसाच्या बोंडाच्या. नर्मदा चळवळीत भाग घेण्यासाठी बाबांनी आनंदवन सोडले ते परत न येण्यासाठीच. ‘कसरावद’ येथे नर्मदा तीरावरील स्मशानभूमीमध्ये बाबांनी झोपडी बांधून साधनाताईंबरोबर आठ वर्षे संसार केला. स्मशानाचे नाव जरी समोर आले तरी अनेकांना कापरे भरून समोर मृत्यू दिसू लागतो, अशा ठिकाणी साधनाताईंनी झोपडीच्या सभोवती अनेक फुलझाडे, वेलीवृक्षांचे सुंदर नंदनवनच तयार केले होते. शेकडो विविध पक्ष्यांची तेथे कायम वर्दळ असे. 
मृत्यूच्या भीतीपासून साधनाताई फार दूर होत्या. मात्र सदैव मृत्यूची मैत्री लाभलेल्या बाबांना त्यांनी त्यांची अखंड सेवा करून त्याला स्पर्श मात्र करू दिले नाही, पण शेवटी त्याने हात पकडलाच. तीन वर्षांपूर्वी झालेला बाबांचा मृत्यू या सावलीने धैर्याने स्वीकारला. आनंदवनातील कणाकणामध्ये त्यांना बाबांचे अस्तित्व जाणवत असे. पक्ष्यांची किलबिल, पानांची सळसळ, फुलांचा सुगंध, फुलपाखरांचे रंग आणि सर्वत्र मायेचा ओलावा यामुळे साधनाताईंना कधीही एकटे वाटले नाही, अगदी ९ जुलैच्या दुपापर्यंत.

ज्या साधनाताईंचे वयाच्या १०व्या वर्षी वडिलांचे छत्र हरवले, त्याचबरोबर लहान दोन महिन्यांच्या बहिणींसाठी त्यांना आईच्या भूमिकेत जावे लागले; त्या ताई शेवटपर्यंत आनंदवनच्या आईच राहिल्या. आईचे नाते रक्तापलीकडचे असते, याचे त्या मूर्तीमंत उदाहरण होत्या. प्रकल्पपूर्तीसाठी बाबांना, प्रकाश, विकास, मंदा आणि भारती यांना अनेक पुरस्कार मिळाले, पण साधनाताईंना मिळालेला मातोश्री प्रतिष्ठानचा ‘ममता पुरस्कार’ हा कुठल्या प्रकल्पपूर्तीसाठी नव्हता, तर हजारो गरीब, गरजू, अपंग, दुर्लक्षित कुष्ठरोग्यांची ममतेच्या भूमिकेतून केलेल्या सेवेसाठी होता. मातृतुल्य प्रेमाचे ते जिवंत रूप होते. बाबा मोठय़ाने बोलणारे, रौद्र पैलू असलेले व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांना प्रसंगी सांभाळताना त्या म्हणत,'Inflamable, Handle with care'. बाबा विनोदाने म्हणत, मी लाऊडस्पीकर आहे, विकास अ‍ॅम्प्लिफायर, प्रकाश सायलेन्सर आणि साधना ब्रेक, म्हणूनच उत्तरादाखलच्या सर्व भाषणांत बाबा सर्वप्रथम साधनाताईंचेच नाव घेत आणि भाषण पुढे सुरू होत असे.

बाबांचे सर्व पुरस्कार डॉ. विकासने त्यांच्या वतीने स्वीकारले, अपवाद होता तो महात्मा गांधी शांती पुरस्काराचा. हा पुरस्कार मात्र बाबांनी १४ जानेवारी २००४ रोजी राष्ट्रपती भवनात प्रत्यक्ष जाऊन  राष्ट्रपतींकडून स्वीकारला- तो केवळ त्यांच्यावर असलेल्या महात्मा गांधींच्या संस्कारामुळेच. या पुरस्कार वितरण सोहळ्यास अर्थात साधनाताई त्यांच्याबरोबर होत्या. आभारप्रदर्शनाच्या भाषणात शासकीय रीतिरिवाज बाजूस ठेवून त्यांनी प्रथम साधनाताईंचे नाव घेतले. राष्ट्रपती भवनात उमटलेले ते बोल होते ‘साधना, राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती व पंतप्रधान महोदय’. ‘साधना’ या शब्दाने दिवसाची सुरुवात करणारे बाबा, ९ फेब्रुवारी २००८ रोजी वयाच्या ९३ व्या वर्षी देह सोडून गेले, त्यांची ६० वर्षांची सावली ‘साधना’ ९ जुलै २०११ ला वयाच्या ८६ व्या वर्षी पंचतत्त्वात विलीन झाली. दोघांचे देह आनंदवनाच्या पवित्र मातीमध्ये मिसळून गेले, ते केवळ तिथे उगवणाऱ्या वृक्षलतांना त्यांच्या फुलातून त्या महान कोर्याचा सुगंध आणि प्रेरणा सर्वत्र देण्यासाठीच. आनंदवनात मी यापुढेही जाईन, जात राहणारच आहे. साधनाताईंच्या ममतेची उब अनुभवणारा मी सुद्धा एक वारकरी होतो, पण आता तेथील श्रद्धावनात गेल्यावर मी माझ्या अश्रूंना थांबवू शकेन का?


Atul Kumthekar said...

I got hold of a marathi book on the animal kingdom there. It is very nice and shows how hard it is to do anything good in India - and depends ultimately on the funding. If such projects were executed professionally by National Geographic or Discovery, I wondered. Sometimes I like capitalism for this reason. In my earlier days of india return I almost used to cry everytime i see a good person struggling. then eventually it became me ...

marathepa said...

Sadly correct. Can you please share the name of the book?